duża wieś – ulicówka położona nad rzeką Łupawą. Wieśpołożona w województwie pomorskim, w powiecie słupskim, w gminie Damnica na Pobrzeżu Słowińskim. Wieś jest siedzibą sołectwaDamno w którego skład wchodzą również miejscowości Wiatrowo i Głodowo. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa słupskiego. Według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności Mieszkań z 2011 roku liczba ludności we wsi Damno to 737 z czego 48,7% mieszkańców stanowią kobiety, a 51,3% ludności to mężczyźni. Miejscowość zamieszkuje 11,7% mieszkańców gminy.[1]

 

Nazwa po raz pierwszy występuje w dokumentach już w 1325 roku i została zapisana jako Dambna. Później stale w formie Dämmen. Etymologia nazwy wiąże się po prostu z >dębem<, pospolitym na Pomorzu drzewem.

We wsi tej, na wysokim brzegu rzeki Łupawy, niedaleko młyna, znajduje się dobrze zachowane grodzisko wyżynne kultury łużyckiej oraz pomorskiej z VIII-X wieku. Dziś można zobaczyć jeszcze wał o wysokości około 9 m i fosę, część konstrukcji osunęła się do rzeki. Sama wieś składała się uprzednio z dwóch części, zwanych „WendischDämmen” oraz „Gross Dämmen”. W tej drugiej części mieszkali niemieccy koloniści, zaś pierwsza była zamieszkana przez Kaszubów. Nie wiadomo jednak, gdzie znajdowały się obie te części. Damno w 1419 roku było częścią dóbr Zakonu Krzyżackiego. Gospodarzyli na nich von Schwavenowie, von Weiherowie i von Belowowie. W 1696 roku Gerd von Below sprzedał wieś Klausowi Heinrichowi von Lettow. Pozostała ona w rękach tej rodziny przez szereg następnych lat.

W 1784 roku we wsi znajdował się folwark, rezydował tu kaznodzieja, była też kuźnia. Na ziemiach należących do wioski znajdował się młyn wodny na rzece Łupawie, przy którym poławiano łososie i węgorze. Razem wieś liczyła 29 dymów. W 1800 roku wieś należała do rodziny von Mitzlaff. Cmentarze żołnierzy francuskich, położone przy szosie do Łojewa i koło Wiatrowa przypominają o czasach wojny napoleońskiej. Zachowane dokumenty z lat 1819 i 1821 bywały podpisywane przez niepiśmiennych mieszkańców wioski trzema krzyżykami, zamiast nazwisk. W pożarze, którywybuchł we wsi w 14 dniu sierpnia 1842 roku, spłonęło wszystko, co tylko mogło; ogień nie oszczędził m. in. kroniki wsi i innych, starych dokumentów.Kazania kaszubskie były głoszone w Damnie jeszcze w 1796 roku.

W 1838 roku za sumę 40 tysięcy ówczesnych talarów wieś nabył obywatel Arnold. Księga adresowa wymienia kilku ostatnich właścicieli majątku: rodzina Arnold 1884, porucznik Fritze 1893, A. von Livonius 1924/28 i Dr E. von Livonius do 1945.

Dokumenty historyczne z 1590 roku świadczą o istnieniu we wsi kościoła już w końcu XVI wieku. W 1879 roku stary kościół został zastąpiony przez nową świątynię. Ołtarz jej był, według opisu, starym, typowym dziełem z 1708 roku; na jego cokole umieszczono rzeźby, przedstawiające Ostatnią Wieczerzę. Przy kościele starodrzew. Dwór został wybudowany w latach 30-tych XX wieku; park dworski ze starymi wiązami; według legendy pałac dawnych właścicieli majątku zapadł się, gdy jego pani poszczuła psami żebraczkę.

Szkoła wymieniana jest we wsi po raz pierwszy w roku 1708. Nową szkołę zbudowano w Damnie w 1922 roku.[2]

 

Grodzisko w Damnie

Grodzisko w Damnie – grodzisko zlokalizowane na wschód od wsi Damno (pow. Słupsk), w miejscu, gdzie w czasie istnienia grodu mogła nie płynąć jeszcze wcale rzeka Łupawa. Istnieje bowiem podejrzenie, że w czasie funkcjonowania grodziska rzeka Łeba i rzeka Łupawa płynęły jako jedna rzeka. Prakoryto tej dużej rzeki jest rozpoznawalne w okolicy. Powstanie grodziska datowane jest na epokę brązu i wiązane z kulturą łużycką.

Archeolodzy mają bardzo słabe i niedostateczne rozeznanie, aby wyciągać ostateczne wnioski co do tego obiektu. Pochodzą stąd ułamki naczyń glinianych kultury łużyckiej albo kultury pomorskiej. Odkryto też 5 ułamków naczyń glinianych kultury łużyckiej. Ponadto pochodzą stąd ułamki toczonych naczyń nowożytnych – prawdopodobnie z okresu już współczesnego.

Opis obiektu: Grodzisko wyżynne, podkowiaste z wklęsłym majdanem i suchą fosą okalającą obiekt od N i częściowo od NW. Wysoki wał o stromych stokach ramionami swymi dochodzi do zbocza doliny.

Wymiary: Podstawa grodziska ok. 60 × 90 m (3415 m²), powierzchnia majdanu 35 × 47 m (1710 m²), powierzchnia zajęta przez obwałowania – 1705 m², wysokość grodziska w stosunku do dna doliny – do 28 m, wysokość wału w stosunku do dna fosy – do 9 m, wysokość wału w stosunku do powierzchni majdanu – do 3 m.

Stan zachowania: Obiekt dobrze zachowany, jedynie wschodnie ramię wału zostało częściowo zniszczone przez współczesny wjazd na grodzisko.[3]

Cechy grodziska:

Forma Stan zachowania Powierzchnia całości
łuk dobry 0,17ha

Znaleziska:

Z badań międzywojennych pochodzi 1 fragment wywiniętego brzegu o ukośnej krawędzi.

Z badań B. Traczykówny w 1959 r. pochodzi 28 ułamków naczyń glinianych: a) 6 górą obtaczanych zdobionych pasmami żłobków falistych, poziomych i nakłuciami, w tym 2 brzegi, oraz b) 22 mało charakterystycznych bez śladów obtaczania.

Z badań IP UAM w 1969 r.:
Sondaż 1 (0,80×1,60m) – w-wa I – wydobyto 2 bryłki polepy i 7 ułamków naczyń glinianych:

  1. a) 4 górą obtaczane zdobione pasmami żłobków falistych i krzyżujących się,
  2. b) 3 mało charakterystyczne bez śladów obtaczania
    – w-wa II – wydobyto próbkę zboża o objętości około 420cm3 – głównie żyto zwyczajne (97,7%) – oraz 5 ułamków naczyń ceramicznych: a) 1 górą obtaczany zdobiony pasmami żłobków zygzakowatych, b) 4 mało charakterystyczne bez śladów obtaczania w tym 1 dno.
    – w-wa III – wydobyto 18 ułamków naczyń glinianych: a) 10 górą obtaczanych zdobionych pasmami pionowych nakłuć wykonanych narzędziem grzebykowatym, pojedynczą linią falistą i poziomymi żłobkami, w tym 2 dna, oraz 3 brzegi na ogół lekko wychylone, b) 8 mało charakterystycznych bez śladów obtaczania.
    – w-wa IV – brak materiału zabytkowego

 

 

Sondaż 2 (0,70×1,20m) – w-wa I – wydobto 11 fragmentów naczyń glinianych:

  1. a) 2 słabo górą obtaczane,
  2. b) 8 mało charakterystycznych bez śladów obtaczania

 

Opis

Grodzisko wyżynne podkowiaste z wklęsłym majdanem i suchą fosą okalająca obiekt ood N i częściowo od NW. Wysoki wał o stromych stokach dochodzi do zbocza doliny. Stanowisko położone 1km na SW od skraju zabudowań wsi Damno i około 0,4km od szosy Damno-Damnica.

Grodzisko znajduje się w miejscu eksponowanym, przy południowym skraju rozległego wyniesienia terenowego, odciętego od S i E szeroką, erozyjną doliną rzeki Łupawy.

Według dokumentacji WUOZ w Słupsku obiekt należy datować na KŁ (?) i WŚ (VIII/IX – Xw.).

Badania archeologiczne[4]:

Rok (rozpoczęcia)

 

Kierownik badań

 

Rodzaj badań

 

Miejsce przechowywania zbiorów

1927

 

Laudon

 

Inwentaryzacja

 

Muzeum w Słupsku nr inw. 260; MN w Szczecinie M357

 

1959 B. Traczykówna badania powierzchniowe Muzeum w Koszlinie nr inw. 1896
1969 Kazimierz Siuchniński badania powierzchniowe i sondażowe IP UAM nr inw. 124-127/143

Numer rejestru – 818 z 1971-04-13 (stanowisko 5)

Współrzędne:   54°31’5″N   17°18’38″E[1]

 

[1]http://wikimapia.org/35017188/pl/Damno-Grodzisko

Damno posiada także legendy:

DIABEŁ GRA W KARTY

W  Damnie  żył  dawniej  bezbożny  młynarz, który  każdej  nocy  grał  w  karty. Kiedyś  zabrakło  jednego  człowieka  do  gry. Wówczas  jeden  z nich  powiedział: „Mógłby  teraz  przyjść  każdy, nawet  diabeł”. Zaraz  też  zjawił  się  obcy  i  zaofiarował  się  do  gry. Na  początku  pozwolił  im  trochę  wygrywać, lecz  potem  odegrał  swoje  pieniądze. Jednemu  z  graczy  upadła  karta  pod  stół  i  gdy  on  się  po  nią  pochylił, spostrzegł, że  obcy  ma  końskie  kopyta. Teraz  zaczął  śpiewać: „Wy  duchy  piekielne, wynoście  się …”. Zaraz  też  diabeł  przewrócił  stół  i  krzesło, na  którym  siedział  i  uciekł  przez  okno.

ROPUSZE DNO

Koło  Damna  leży  Góra  Zamkowa, gdzie  teraz  uprawia  się  ziemię. Na niej przed laty stał zamek i jeszcze dzisiaj  z  tzw. Zamkowego  Ogrodu  zobaczyć  można  żelazne  progi  sięgające  Łupawy. Zamek  ten  został  kiedyś  zaczarowany. Przy  Górze  Zamkowej  znajduje  się  Ropusze  Dno, przy którym  dzieją  się  niesamowite  rzeczy..
Pewnego  razu  jakiś  chłop  jechał  tędy  do  Słupska. Wtedy  z  łąki  wyszła  naprzeciw  dziewica, która  dała  mu  talara  i  poprosiła, by  za  to  kupił  jej  w  mieście  buty. Chłop  zgodził  się, ale wytargował na  szewcu  dwa  grosze. Gdy  wrócił, dziewica  już  na  niego  czekała. Dał jej buty i owe dwa  grosze. Wtedy  rozgniewała  się, że  nie  zapłacił  całym  talarem. Skarżyła  się, że jeszcze dziewięćset  lat  będzie  musiała  czekać, nim  ktoś  zdejmie  z niej  czar.

ZAKLĘTY  ZAMEK

Mieszkańcy, Damna, szczególnie ci starsi, znają legendę o zaklętym zamku, który miał istnieć dawno, tak dawno, że najstarsi ludzie nie pamiętają kiedy i gdzie to było.
Legenda głosi, że w tym zamku mieszkał książę możny i bogaty. Zamek był otoczony  wałami i fosą. Książę miał córkę, której życie upływało w dostatku, na zabawach i próżnowaniu. Pewnego dnia gdy książę wyjechał na łowy, a jego córka zasiadła do obfitego posiłku, przed bramą  zamku  stanęła  wynędzniała staruszka prosząc o kawałek chleba. Nie tylko go nie otrzymała, ale z rozkazu niedobrej księżniczki straż zamkowa poszczuła ją psami. Uciekając przed nimi, zgubiła chodak drewniany, który wpadł do rzeki, co wielce rozbawiło patrzących z wału dworaków. Wtedy staruszka zatrzymała się; odwróciła w stronę zamku i podniósłszy ręce ku niebu, wypowiedziała słowa klątwy – tak straszne, że zatrzęsła się ziemia i zamek z księżniczką i jej dworzanami zapadł się w głąb ziemi. Raz na 100 lat można uwolnić zamek od klątwy  i ten stanie na dawnym miejscu. Może to mieć miejsce tylko w noc świętojańską. Kto wtedy zobaczy chodak drewniany i wyłowi go, zobaczy na brzegu zgarbioną staruszkę. Jeśli zwróci jej wyłowiony chodak, to wskaże mu ona na dnie rzeki kratę od bramy zamczyska. Po jej podniesieniu otworzą się podwoje u stóp brzegowego urwiska, gdzie dziś grodzisko. Wyjdzie z nich zaklęta księżniczka i wskaże co należy robić, by na nowo wskrzesić zamek

 

 

Materiały opracowane przez SP w Damnie
źródła:
[1]https://www.polskawliczbach.pl/wies_Damno
[2]Alicja Świetlicka,  Elżbieta Wisławska, Słownik Historyczny Miast i Wsi Województwa Słupskiego. Przewodnik bibliograficzny, s. 47, Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich okręg słupski, SŁUPSK 1998
[3] Cyt. za: https://pl.wikipedia.org/wiki/Damno_(grodzisko) – Franciszek Lachowicz, Jerzy Olczak, Kazimierz Siuchniński, Osadnictwo wczesnośredniowieczne na Pobrzeżu i Pojezierzu Wschodniopomorskim, Katalog, UAM Poznań 1977
[4]http://atlasgrodzisk.pl/component/panarcheowro/?view=details&location=459